Kısrak aşımı için aygır seçimi
Kısrak aşımında aygır, kısrağın pedigrisini tamamlayacak ve yapısındaki zayıf yanları dengeleyecek şekilde seçilir. Yarış tayı yetiştiriyorsak aygırın kendi yarış geçmişine ve daha önce verdiği tayların sahadaki durumuna bakarız.
Kısrağın kısa bir sağrısı ya da dik bir bukağılığı varsa bunu taşımayan bir aygır ararız. Aygırın mizacına da bakarız; huysuz bir aygırın taylarında aynı huyu sahada sık gördük. Akrabalık pedigride kontrol edilir, yakın akraba aşımdan kaçınılır. Aygır ve kısrak arayanlar için satılık aygır ve satılık damızlık kısrak sayfalarımız var.
Kızgınlık belirtileri: kısrak ne zaman aşıma hazır
Kısrak ilkbahar ve yaz aylarında yaklaşık üç haftada bir kızgınlığa gelir ve kızgınlık birkaç gün sürer. Kızgınlıkta görülen başlıca belirtiler şunlardır:
Belirtiler her kısrakta aynı görülmez; sessiz kızgınlık geçiren kısrak gözden kaçabilir. Bu yüzden aşım gününü yalnız davranışa bakarak belirlemeyiz, veteriner ultrasonla folikülü takip eder. Aşımdan sonra kısrak yeniden kızgınlık gösterirse gebe kalmamış olabilir, veteriner yeniden bakar. Doğumdan kısa süre sonra gelen ilk kızgınlığa tay kızgınlığı denir; bu dönemde aşım kararı veterinerle verilir.
- Başka bir ata yaklaşınca durması, kuyruğunu kaldırması
- Sık ve az az idrar yapması
- Vulvanın açılıp kapanması (sahada "göz kırpma" denir)
- Huzursuzluk, padokta çit boyunca dolaşma
- Bazı kısraklarda belirtilerin çok silik olması
At kaç ayda doğurur
At yaklaşık 11 ayda doğurur; gebelik süresi kısraktan kısrağa birkaç hafta oynayabilir. Aşım tarihini planlarken doğumun hangi mevsime denk geleceğini bu yüzden hesaplarız. İlkbaharda doğan tay ilk aylarını yeşil otla ve ılık havada geçirir. Yarış atlarında yaş çoğunlukla doğum yılına göre sayıldığından, yılın erken aylarında doğan tay yaşıtlarına göre daha gelişmiş olur.
Hayvanları Koruma Kanunu, gebeliğinin üçte ikisini doldurmuş ve yeni doğurmuş hayvanların çalıştırılmasını yasaklar; bu dönemde kısrağa binilmez.
| Dönem | Yapılanlar |
|---|---|
| Aşımdan birkaç hafta sonra | Ultrasonla gebelik kontrolü; ikiz gebelikte veteriner karar verir |
| Gebeliğin ortası | Yeniden kontrol, beslenme ve aşı takvimi |
| Son üç ay | Tay hızla büyür, yem veterinerle ayarlanır |
| Son haftalar | Doğum boxu hazırlanır, meme takibi başlar |
| Doğum | Gece nöbeti, tay ve plasenta kontrolü |
Doğuma hazırlık: son haftalarda neye bakılır
Doğuma hazırlık, doğum boxunun hazırlanması ve kısrağın meme ve davranışının her gün takip edilmesiyle yapılır. Kısraklar çoğunlukla gece doğurur; son haftalarda ahırda gece nöbeti tutarız.
Normal doğum hızlı ilerler. Doğumda kısrağa fazla yaklaşmaz, bir köşeden sessizce izleriz. Uzayan ya da tayın yanlış geldiği bir doğumda veteriner hemen çağrılır.
- Doğum boxu: geniş, temiz, kalın saman altlıklı ve tozsuz
- Memede dolma ve meme uçlarında mumlanma
- Sağrı kaslarının gevşemesi
- Huzursuzluk, terleme, sık yatıp kalkma
- Elde hazır: temiz havlu, kuyruk sargısı, göbek için dezenfektan, veterinerin telefonu
Doğumdan sonraki ilk saatler
Tay doğduktan sonraki ilk birkaç saat içinde ayağa kalkıp annesini emmeli ve ağız sütünü almalıdır. Ağız sütü tayın ilk bağışıklığını sağlar; emmeyen tay için veteriner çağrılır. Tay ilk günlerde annesinden ayrılmaz, ikisi birlikte küçük ve temiz bir padoka kısa süreler için çıkar.
Plasenta atıldıktan sonra saklanır ve veterinere gösterilir, içeride parça kalması kısrak için tehlikelidir. Tayın göbeği dezenfekte edilir, ilk gübresini yapıp yapmadığına bakılır. Tay genelde 4–6 ay civarında sütten kesilir; sonraki yılların eğitimi tay kırma ve ilk eğitim sayfasında.
Damızlık kısrağın beslenmesi ve bakımı
Damızlık kısrağın bakımı aşımdan önce başlar; çok zayıf ya da çok yağlı kısrağın gebe kalması zorlaşabilir. Diş kontrolü, parazit uygulaması ve aşılar veterinerin takvimine göre aşım mevsiminden önce tamamlanır.
Gebelikte kısrak padokta yürümeye devam eder, hareket doğuma da yardım eder. Gebeliğin son aylarında yem ihtiyacı artar ve kesif yem veterinerle ayarlanır. Doğumdan sonra emziren kısrağın su ve yem ihtiyacı belirgin şekilde yükselir; suluğunu gün içinde birkaç kez kontrol ederiz.
Gebe kısrağı padokta huysuz ya da tekmeci atlarla bir arada tutmayız; çoğu zaman sakin, yaşça büyük kısraklarla aynı padoka çıkar. Doğuma birkaç hafta kala doğumu yapacağı box’a alınır ki o box’ın kokusuna ve sesine alışsın.
Aşım kaydı ve tayın kimliği
Doğan tayın kimliklendirmesi doğumdan itibaren en geç 12 ay içinde yapılmalıdır ve aşım bilgisi bu kaydın dayanağıdır. Aşım tarihi ve aygırın adı yazılı saklanır; safkan atlarda tayın kaydı için bu bilgiler istenir.
Hangi belgenin nereye verileceğini at pedigri ve kimlik belgesi işlemleri sayfasında anlattık. Çiftlikte doğan taylardan satılık olanlar satılık tay sayfasında.