Aygır tutmak için ahırda neye ihtiyacınız var
Aygır almadan önce onu nerede tutacağınızı netleştirmeniz gerekir. Aygır kısraklardan ayrı bir boxta, sağlam kapılı ve çiti yüksek bir padokta durur. Kızgınlıktaki bir kısrağın kokusu rüzgârla geldiğinde çitin önünde dolaşıp kişneyen bir at görürsünüz; çit zayıfsa aygır onu yoklar.
Aygırla her gün işi olan kişinin deneyimli olması gerekir. Yedekte yürürken başını size çevirip ısırmaya yeltenen, omzuyla sizi itmeye çalışan bir aygırı yerine oturtmak tecrübe ister. Ahırınızda böyle biri yoksa aygırı bir süre bizde tutup bakıcınızla birlikte tanıştırmayı öneririz.
Aygırın boxu kısraklardan uzak, başka atları görebileceği bir yerde olmalı. Tamamen yalnız bırakılan aygır sıkılır; boxta dönme, kapıyı tekmeleme, yemliği kemirme gibi alışkanlıklar edinebilir. Padokta geçirdiği süre ve günlük çalışma bu sıkıntıyı azaltır.
- Kısraklardan ayrı, sağlam kapılı bir box
- Yüksek ve sağlam çitli, tek başına kullanılacak padok
- Aygırla çalışmaya alışık bir bakıcı
- Aşım için düz, kaymayan bir alan
Damızlık aygırda pedigri, taylar ve sperma muayenesi
Damızlık aygırın değeri kâğıttaki pedigriden çok yere düşen taylarıyla ölçülür. Aygırın daha önce aştığı kısraklardan tay alınmışsa o tayları görmek isteriz. Benzer bacak dizilişi, benzer baş, benzer mizaç tekrar ediyorsa aygır özelliklerini geçiriyor demektir.
Pedigriyi Baba – Anne / Annenin babası düzeninde yazar, aygırın hangi kısrak hatlarıyla uyuşacağını buna göre konuşuruz. Satıştan önce veterinerin spermatolojik muayenesini isteriz; testislerin yapısı ve sperma kalitesi aşım başarısını doğrudan etkiler. Hiç aşım yapmamış genç aygırda bu muayene daha da gereklidir.
Sağlık kontrolünde üreme organlarının yanında bacaklara ve sırta da bakılır. Aşım sırasında aygır arka bacaklarına yüklenir; arka bacağında ya da sırtında ağrı olan aygır aşımda isteksiz davranabilir. Bu yüzden aygırı elde yürütür, lonjda da çalıştırırız.
Aygırın kendi yarış ya da gösteri geçmişi de bilgi verir. Koşmuş bir aygırın kaydı TJK’nın sitesinde atın adıyla görülebilir; yarışta başarılı bir aygırın bu başarıyı taylarına geçirip geçirmediği ayrı bir sorudur ve cevabı yine taylardadır.
Aşım aygırını ahırda ve elde nasıl gösteriyoruz
Aşım aygırını önce boxunda görürsünüz: kapıya yaklaşınca saldırıyor mu, yemini verirken sakin mi. Sonra yedekte çıkarır, diğer atların önünden geçiririz. Başka bir aygırı görünce bağıran ama elde toparlanan at ile seyisin sözünü dinlemeyen at arasındaki farkı orada görürsünüz.
Aşım yapmış bir aygırda aşımı nasıl yaptığını sorun. Elde aşım yapan, kısrağa yaklaşırken komut dinleyen aygır hem kısrağı hem çalışanı korur. Aşım defterini ve önceki sezonların aşım kayıtlarını birlikte inceleriz.
Aygırı yedekte gösterirken zincirli yular gibi ek ekipman kullanılıp kullanılmadığına dikkat edin. Bu ekipmanla zor idare edilen bir aygır, kendi ahırınızda sıradan bir yularla aynı şekilde davranmayabilir. Satıcıdan atı her gün nasıl idare ediyorsa öyle yedeğe almasını isteyin.
Aygırın kısrak görünce nasıl davrandığını görmek isterseniz bunu ayrı bir gün ve kontrollü bir ortamda planlarız. Kısrağı ve aygırı yan yana getirmek deneyimli bakıcılar ve uygun bir alan ister; ilk ziyarette aygırı elde görmeniz yeterlidir.
Aygır mı, iğdiş mi: satılık erkek at alırken
Binek, gezinti ya da yeni başlayan biri için erkek at arıyorsanız iğdiş edilmiş at çoğu zaman daha uygun düşer. İğdiş at başka atlarla aynı padokta durabilir, kısrak kokusuna aygır kadar tepki vermez. Aygır ise damızlık hedefi olan ve onu idare edecek ahır düzenini kurmuş sahip için anlamlıdır.
Aldığınız genç bir aygırı ileride iğdiş ettirmeyi düşünüyorsanız bunu veterinerle zamanında konuşun; yaş ilerledikçe aygır davranışı daha kalıcı yer edebilir. Binek arıyorsanız satılık binek at sayfasında yeni başlayanlara gösterdiğimiz atları anlattık.
| Konu | Aygır | İğdiş |
|---|---|---|
| Padok | Ayrı padok, yüksek çit | Başka atlarla birlikte durabilir |
| Kısraklara tepkisi | Kızgınlık kokusuna güçlü tepki | Çoğunlukla ilgisiz |
| Binicilik | Deneyimli binici ister | Seviyesine uygun binici |
| Damızlık | Aşım yapar, tay verir | Damızlıkta kullanılmaz |
| Ahır düzeni | Deneyimli seyis, ayrı box | Olağan ahır düzeni |
Aygırda sertlik: eğitim sorunu mu, aygır doğası mı
Aygırda görülen sertliğin bir kısmı aygırın doğasından, bir kısmı yanlış alışkanlıktan gelir. Isırmaya yeltenme, kapıda itme, yedekte önünüze geçme gibi davranışlar tutarlı bir elle düzelebilir. Şaha kalkmayı alışkanlık hâline getirmiş, insanı hedef alan bir aygır ise ayrı bir iştir.
Satıştan önce bu davranışları açıkça söyler ve elde gösteririz. Aldığınız aygırda yerleşmiş bir davranış varsa problemli at eğitimi kapsamında çalışabiliriz. Bu çalışma aygırın aşım isteğini değiştirmez, elde idaresini kolaylaştırır.
Aygırla çalışırken tutarlılık her şeydir. Bir gün itmesine izin verilen aygır ertesi gün aynı şeyi yeniden dener; ahırdaki herkesin aynı kurallarla davranması gerekir. Satıştan sonra aygırın bakıcısına alıştığı komutları ve günlük düzeni ayrıntılı anlatırız.
Satılık aygırda kimlik belgesi, mikroçip ve sözleşme
Satılık aygırda tek tırnaklı kimlik belgesi, boynundaki mikroçip ve pedigri birbirini tutmalıdır; çipi okutup numarayı belgeyle karşılaştırırız. Aygır daha önce aşım yapmışsa o taylar aygırın adıyla kayıtlara geçmiştir. Bu kayıtlar aygırın damızlık geçmişini belgeleyen en sağlam kaynaktır.
Aygırın daha önceki aşımlarından doğan tayların kimlik belgelerinde baba olarak adı yazar. Bu belgeleri görmek, satıcının anlattığı tay sayısını ve tayların nerede olduğunu doğrulamanın en kolay yoludur.
Sözleşmeye aygırın satış anında bilinen kusurları ve veteriner muayenesinin sonucu da yazılır. Yazılı olan, sonradan çıkabilecek tartışmayı baştan önler.
Sözleşmeye aygırın adı, doğum yılı, mikroçip numarası ve pedigrisi yazılır. Satış anında süren bir aşım anlaşması varsa, örneğin aygır bu sezon bir kısrağa aşım yapacaksa, bunun yeni sahipte nasıl süreceği de sözleşmeye girer. Evrak tarafında pedigri, tescil ve evrak desteği veririz.
Genç aygır mı, aşım yapmış aygır mı
Aşım yapmış bir aygırda elinizde veri vardır: tayları, aşım kayıtları, aşım sırasındaki davranışı. Hiç aşım yapmamış genç aygırda bu bilgilerin yerini pedigri, yapı ve sperma muayenesi alır. Genç aygırla başlamak daha uzun bir bekleme demektir; ilk taylarını görmek için gebelik süresi kadar, yani yaklaşık 11 ay, sonra da tayların büyümesini beklersiniz.
Genç aygırın ilk aşımları deneyimli bir el ister. Kısrağa nasıl yaklaşacağını, ne zaman geri çekileceğini ilk sezonunda öğrenir; bu sezonda yapılan hatalar sonraki yıllarda alışkanlığa dönüşebilir. Aygırı ilk sezonunda sakin, aşıma alışık kısraklarla eşleştirmenizi öneririz.
İğdiş etme kararı da veteriner muayenesiyle verilir ve işlemden sonra atın bir süre dinlenmesi gerekir. Aygır davranışları işlemden hemen sonra kaybolmaz, zamanla azalır.
Aygırın sevki ve aşım sezonuna hazırlık
Aygır yolculukta başka atlarla, özellikle kısraklarla aynı bölmeye konmaz. İl dışı sevklerde veteriner sağlık raporunu hazırlar, aygırı yetki belgeli nakliyecilerle tek başına ya da ayrı bölmede taşıtırız. At nakliyesi sayfasında yolculuk öncesi hazırlığı ayrıca anlattık.
Aygırınızı aşım sezonuna kadar bizde tutmak isterseniz pansiyonda kalabilir. Kısraklarınız için aşım planı yapıyorsanız damızlık ve aşım planlaması ile satılık damızlık kısrak sayfaları işinize yarar.
Aygırı yeni ahırına götürdüğünüz ilk günlerde kısraklardan uzak, sakin bir boxta tutun. Yeni kokular ve sesler aygırı birkaç gün huzursuz edebilir; bu dönemde aşım ya da yoğun çalışma planlamayın.