Satılık at yavrusu: kulun, sütten kesilmiş tay, yıllık tay
At yavrusuna ilk aylarında kulun, anneden ayrıldıktan sonra tay denir; ilanlarda hepsi satılık tay diye geçer. Hangi dönemde aldığınız, tayı ne kadar süre büyüteceğinizi ve kimlik işlerini kimin yapacağını belirler. Tay almadan önce bakılacakların genel listesi at satın alırken nelere dikkat edilmeli sayfasında.
Annesinin yanındaki tayı alıyorsanız kısrak ve tay birlikte el değiştirir ya da tay sütten kesilene kadar annesinin yanında kalır; bu ayrıntıyı sözleşmeye yazarız. Sütten kesilmiş tayda ise ayrılıktan sonraki ilk haftalarda kilo kaybı ve huzursuzluk izlenir. Bu dönemi geride bırakmış tay yeni ahırına daha kolay alışır.
Yıllık taya geldiğinizde yapısı biraz daha okunur, mizacı da belirginleşmiştir. Bu yaşta tayın yaşıtlarıyla padokta nasıl hareket ettiğini, sürü içinde önde mi arkada mı durduğunu görmek, ileride nasıl bir at olacağına dair ipucu verir.
| Dönem | Tayın durumu | Alıcının dikkat edeceği |
|---|---|---|
| Annenin yanında | Süt emiyor, anneyle birlikte satılır | Kısrağın sağlığı, tayın emmesi ve gelişimi |
| Sütten kesilmiş | Genelde 4–6 aylıkken anneden ayrılmış | Ayrılık sonrası iştah, yulara ve yedeğe alışma |
| Bir yaşına doğru | Kimliklendirme en geç 12. ayda tamamlanır | Mikroçip ve tek tırnaklı kimlik belgesi |
| İki yaş civarı | Kemik ve kas gelişimi sürüyor | Tay kırma planı, ağır işten uzak tutma |
Tayda bacak dizilişi büyüdükçe değişir
Tayın bacakları büyüdükçe değişir; altı aylık bir tayda gördüğünüz hafif içe basma iki yaşında düzelmiş ya da belirginleşmiş olabilir. Bu yüzden tayı düz zeminde önden ve arkadan izler, bileklerin ve tırnağın aynı hizada inip inmediğine bakarız. Hafif sapmaları genç yaşta düzenli tırnak bakımıyla toparlamak mümkündür.
Tayın tırnaklarına da ayrıca bakarız. Bir tırnak diğerinden dik, öteki yayvan büyüyorsa tay o bacağa farklı yüklenir; bunu erken fark etmek, düzeltici bakımın işe yaraması için zaman kazandırır.
Tayın sırt çizgisine de bakarız. Büyüme döneminde kıçı yüksek görünen tayın sırtı zamanla düzleşir; omuzdan kalçaya uzanan çizgide belirgin bir çöküklük ise büyümeyle düzelmeyebilir.
Tayın vücut oranları da dönem dönem bozulur. Bir ay kıçı yüksek, bir ay boynu uzun görünen tay olağandır, çünkü büyüme sırayla olur. Annesini ve aynı babadan büyümüş tayları görmek, bu tayın nereye varacağını fotoğraftan çok daha net gösterir.
Satılık Arap tay ile satılık İngiliz tay arasındaki fark
Satılık Arap tay daha ince kemikli, geç olgunlaşan ve insana çabuk bağlanan bir yavrudur. İngiliz tay daha uzun bacaklı ve iri gövdeli büyür, yarışa daha erken hazırlanır. Biz safkan Arap tayı yetiştiriyoruz; İngiliz tay arayan alıcıya aynı kontrolleri anlatır, baktığı tayı birlikte değerlendiririz.
Yarış hedefi varsa tayın pedigrisine ve annenin önceki yavrularına daha çok yük düşer. Bu tarafı satılık yarış tayı sayfasında ayrıca yazdık.
Irklar arasında büyüme hızı da farklıdır. Arap tay iki yaşında hâlâ incecik görünebilir, İngiliz tay aynı yaşta çok daha iri ve olgun durur. Arap tayı İngiliz tayla kıyaslayıp küçük bulmak yanıltıcı olur.
Arap tayının dar göğüslü ve ince bacaklı görünmesi çoğu zaman ırkın yapısındandır. Bunu zayıflıkla karıştırmayın, annesine ve babasına bakarak değerlendirin.
Satılık erkek tay mı, dişi tay mı
Erkek tay ileride ya aygır olarak kalır ya da iğdiş edilir; bu kararı tayın pedigrisine, yapısına ve sizin amacınıza göre verirsiniz. Damızlık değeri taşımayan erkek tayın zamanında iğdiş edilmesi onu binicilik için daha kolay bir ata dönüştürür.
Dişi tay ileride damızlık kısrak olabilir. Annesinin doğum geçmişi ve kısrak hattı burada daha çok anlam taşır; satılık damızlık kısrak sayfasında bu hatları nasıl okuduğumuzu anlattık.
Erkek taylar belli bir yaştan sonra dişi taylardan ayrı padoka alınır. Erkek taylar oyunlarında birbirine daha sert davranır; bu oyunlar yaralanmaya yol açmadıkça olağandır. Alıcıya tayın padokta nasıl bir grupta büyüdüğünü de anlatırız.
İğdiş için doğru zamanı veterinerinizle tayın gelişimine bakarak belirleyin. Erkek tayı aygır olarak tutmayı düşünüyorsanız ileride ayrı padok ve deneyimli bir bakıcı gerekeceğini bugünden hesaba katın.
Tayı anneyle, padokta ve elde nasıl gösteriyoruz
Tayı annesiyle birlikte padokta serbest bırakarak gösteririz. Annesinden ne kadar uzaklaştığı, başka taylarla oynarken nasıl koştuğu, yeni bir insana yaklaşıp yaklaşmadığı ilk izlenimi verir. Ardından tayı yularla yedeğe alır, birkaç adım yürütür, ayağını kaldırırız.
Tay ayağını verirken direniyor, yularda geri çekiliyorsa bunu kusur saymayız; yaşına göre ne kadar elle tutulduğunu gösterir. Satıştan önce tayın hangi işlere alıştığını tek tek söyleriz.
Tayı ilk kez gördüğünüzde ona doğrudan yürümeyin, annesinin yanında bir süre durun; tayın meraklı mı çekingen mi olduğunu kendiliğinden yaklaşıp yaklaşmamasından anlarsınız. Elde çok tutulmuş taylar ilk eğitimde daha kolay ilerler. Tay yeni sahibine bildiği yular, bildiği komutlar ve bildiği günlük düzenle gider; bu ayrıntıları yeni ahırla paylaşırız.
- Yular takılmasına alışık mı
- Yedekte birkaç adım yürüyor mu
- Dört ayağını da kaldırtıyor mu
- Tımar fırçasından ürküyor mu
- Ahır kapısından sakin geçiyor mu
Tayın kimliği, mikroçip ve pedigri yazımı
Tayların doğumdan itibaren en geç 12 ay içinde kimliklendirilmesi zorunludur; mikroçip boynun orta kısmına deri altına yerleştirilir ve tek tırnaklı kimlik belgesi düzenlenir. Kimliklendirmesi yapılmamış bir tay alıyorsanız bu işin kim tarafından, ne zaman yapılacağını sözleşmeye yazarız.
Pedigriyi Baba – Anne / Annenin babası düzeninde veririz. Tayın annesi çiftlikte olduğu için onu yerinde görürsünüz; babası başka yerdeyse aşım kaydından ve pedigrisinden konuşuruz. Evrak işleri için pedigri, tescil ve evrak desteği veriyoruz.
Belgedeki eşkal tayda henüz netleşmemiş olabilir; kır doğacak bir tayın donu yaşla değişir. Bu yüzden eşkalde beyaz izler ve girdaplar esas alınır. Tayın fotoğraflarını belgeyle birlikte saklamanızı öneririz.
Tayın sağlık takibi: aşı, parazit, diş ve tırnak
Tayın ilk yıllarında sağlık takibi düzenli bir takvimle yürür. Aşı ve parazit uygulamaları veterinerin önerdiği aralıklarla yapılır; satıştan önce tayın aldığı uygulamaları tarihleriyle yazılı veririz. Yeni sahibin veterineri takvimi buradan sürdürür.
Tırnak bakımı tayda erken başlar. Genç tayın tırnağı hızlı büyür ve düzensiz aşınabilir; düzenli kesim hem tırnağı hem bacak dizilişini korur. Tayın ilk aylardan ayağını vermeye alışması nalbantın işini de kolaylaştırır.
Süt dişleri yerini kalıcı dişlere bırakırken tay iştahsızlık gösterebilir. Bu dönemde ağzı kontrol edilir, takılı kalan süt dişlerini veteriner alır.
Tay aldıktan sonra: büyütme, pansiyon ve ilk biniş
Tay ilk binişe kadar birkaç yıllık bir büyüme dönemi geçirir; ilk biniş genelde 2,5–3 yaş civarında yapılır. Bu sürede padokta bol hareket, düzenli tırnak bakımı, parazit ve aşı takvimi, yaşa uygun yem gerekir. Kendi ahırınız yoksa tay bu yılları pansiyonda geçirebilir; günlük düzeni at bakımı sayfasında anlattık.
İlk biniş yaklaşınca tayı eyere, geme ve biniciye adım adım alıştırırız; tay kırma ve ilk eğitim bu dönemi kapsar. Uzaktan tay alanlara padokta ve elde çekilmiş videolar gönderir, görüntülü görüşmede tayı canlı gösteririz. İl dışı sevkte veteriner sağlık raporu hazırlanır.
Tayı kendi ahırınıza taşıyacaksanız yolculuğu sütten kesilme gibi zor bir döneme denk getirmeyin. Taylar yolculukta yetişkin atlardan daha çabuk yorulur; mümkünse tayı tanıdığı bir atla birlikte taşıtırız.
Tayı büyütürken yalnız bırakmayın. Yaşıtlarıyla padokta büyüyen tay hem davranış hem beden olarak daha dengeli gelişir.