Tay eğitimi ne zaman başlar
Tay eğitimi doğumdan sonraki ilk haftalarda insanın dokunuşuyla başlar; binicilik eğitimi ise iskelet gelişimi yeterli olduğunda, genelde 2,5–3 yaş civarında ilk binişle başlar.
Doğumdan sonraki günlerde tayı annesinin yanında sever, bacaklarına ve kulaklarına dokunuruz. Sütten kesme genelde 4–6 aylıkken yapılır; yulara ve yedekte yürümeye alışmış tay, anneden ayrılmayı daha az stresle geçirir.
Bir ile iki yaş arasında tay padokta büyür ve oynar; eğitim kısa yedek çalışmaları ve tırnak bakımıyla sürer. Mikroçip ve tek tırnaklı kimlik belgesi de doğumdan itibaren en geç 12 ay içinde çıkarılmalıdır; bunu pedigri, tescil ve evrak sayfasında anlattık.
Yular alıştırma ve yedekte yürütme
Yular alıştırması, tayın başına yular takılırken sakin durması ve yular gerildiğinde direnmeden yürümesiyle tamamlanır. Tayın başına küçük ve yumuşak bir yular takarız; büyük yular gözüne kayar, sert kayış burnunu tahriş eder.
Tayı yularından ileri çekmeyiz; çekilen tay geriye asılır. Bunun yerine kalçasının arkasından yumuşak bir ip dolanır, ip hafifçe sarılınca tay öne adım atar, adım atınca baskı kalkar.
Yedekte yürütmede tay insanın omzu hizasında yürür, önüne geçmez, geride kalmaz. Bu kural yarış tayında da binek tayında da aynıdır. Yedekte yürütürken tayı farklı zeminlerden geçiririz: beton, çakıl, su birikintisi, yere serilmiş bir tahta. İleride nakil aracının rampasına sakin binmek bu alıştırmanın devamıdır.
İlk eyer, ilk gem: tayın sırtına ilk yük
İlk eyer, tay lonjda sesli komutları öğrendikten ve sırtına dokunulmasına alıştıktan sonra konur. Bu aşamada sıra şöyledir:
- Keçe sırta konup alınır, tay bunu birkaç gün sakin kabul edince eyer gelir.
- Kolan ilk gün gevşek bağlanır. Birçok tay kolanı hissedince sıçrar; bu yüzden ilk eyerleme kapalı ve yumuşak zeminli bir alanda yapılır.
- Üzengiler önce yukarı toplanır, sonra bırakılıp tayın böğrüne değmesine alıştırılır.
- Gem yumuşak ve kalın bir ağızlıkla başlar; tay gemi çiğneyip dili rahatlayınca dizgin bağlanır. Gem takmadan önce tayın süt dişlerine ve diş etine bakılır.
- Uzun dizginle yerden sürme, tayın dizgin baskısını binici olmadan öğrenmesini sağlar.
İlk biniş: hangi gün, kim biner
İlk biniş, tay eyerli ve gemliyken lonjda sakin dönmeye başladığında yapılır; günü takvimden çok tayın hazır olması belirler. Binişten önce tay lonjda kısa bir süre çalıştırılır, fazla enerjisini atar ama yorulmaz.
Biniciyi hafif ve deneyimli seçeriz. Binici önce eyere karnının üstüne yatar, tay bunu kabul ederse bacağını atıp oturur. Tay o sırada lonjda, yardımcının elindedir.
İlk hafta binişler kısa tutulur ve adımda kalır. Tırıs ve dörtnal, tay biniciyle adımda dengesini bulduktan sonra gelir. İlk binişin yapıldığı gün tayın başka yeni bir şeyle karşılaşmamasına dikkat ederiz; nalbant, nakil ya da yeni bir gem aynı güne konmaz.
Tayın günlük düzeni: padok, arkadaş ve kısa seans
Eğitimdeki bir tayın günü çalışmadan çok padokta geçer; tay koşup oynayarak kas ve kemik geliştirir, eğitim seansı günün küçük bir parçasıdır.
Tayları yalnız tutmayız; padok arkadaşı olarak çoğu zaman sakin, yaşlı bir kısrak ya da yaşıt taylar seçilir. Yaşıtlarıyla padokta kalan tay sürü içinde sınır öğrenir; yalnız büyüyen tay insana da at gibi davranmaya çalışır, itişir ve ısırır.
Seans, tay iyi bir şey yaptığı anda biter. Tayın dikkati dağılmaya başladıysa o gün yeni bir şey öğretilmez, bildiği bir hareketle çalışma kapatılır.
Tay kırmada yapılan hatalar ve atta bıraktığı iz
Bu hataların çoğu ilk yılda yapılır ve atın ileriki yıllarında kendini gösterir. Sonradan düzeltilebilir, ama düzeltmek baştan doğru yapmaktan uzun sürer. Böyle bir atla uğraşıyorsanız problemli at eğitimi sayfasına bakabilirsiniz.
| Hata | Tayda bıraktığı |
|---|---|
| Tayı yularından zorla çekmek | Yular gerilince geriye asılma alışkanlığı |
| Uzun ve yorucu seanslar | Çalışmadan kaçma, ipi görünce huysuzlanma |
| Erken ve ağır biniş | Sırt ve bacak sorunları, biniciyi görünce gerilme |
| Elden şeker, ekmek vermek | Isırma ve cep yoklama huyu |
| Tek elde çalışmak | Bir tarafta sert, öbür tarafta yumuşak at |
Kendi tayınızı getirmek ya da bizden tay almak
Tayınızı eğitim için çiftliğe getirebilirsiniz; tay eğitim süresince çiftlikte kalır, siz belli aralıklarla gelip görürsünüz. Tay gelirken kimlik belgesini, aşı kayıtlarını ve son nalbant tarihini isteriz.
Henüz tayınız yoksa satılık tay sayfamızda tay seçerken neye baktığımızı anlattık. Yarış hedefiyle tay arıyorsanız satılık yarış tayı sayfasına bakın; yarış taylarının antrenmanı hipodromda antrenörle sürer.