Huysuz atta ilk iş: ağrıyı elemek
Huysuz görünen atta ilk aranan şey ağrıdır; bu yüzden eğitime veteriner kontrolüyle başlarız. Davranış birden başladıysa bu ihtimal daha da güçlenir: yıllardır sakin binilen bir at bir hafta içinde şaha kalkmaya başladıysa, eğitimden önce sırtına, dişine ve tırnağına bakılır. Veteriner kontrolünü veteriner ön muayene sayfasında anlattığımız biçimde düzenleriz.
- Diş: Sivri diş kenarı ya da kurt dişi gem baskısıyla ağrır; at başını atar ya da şaha kalkar.
- Sırt: Oturmayan eyer, kolan sıkılınca ısırmaya ya da binerken sıçramaya yol açar.
- Tırnak ve bacak: Ağrıyan at tırısa kalkmak istemez, zorlanınca çifte atar.
- Kolan bölgesi: Bu bölgedeki hassasiyet eyerlerken huzursuzlukla kendini gösterebilir.
Şaha kalkan at: neden kalkar, ne yaparız
Şaha kalkan at çoğunlukla ileri gitmek istemediği ya da ileri gidemediği için kalkar; çalışma atı yeniden ileri gönderebilmek üzerine kurulur.
Dizgini sert çeken binici atı hem sürmeye hem durdurmaya çalışır; at bu çelişkide yukarı çıkar. Gemdeki ağrı da aynı sonucu verir. Şaha kalkan atta binici dengesini kaybedip dizgine asılırsa atın başını geriye çeker ve atı arkaya devirebilir; bu yüzden bu çalışmanın ilk kısmı yerde yapılır.
Şaha kalkan atta binici dizgine asılmaz, atın boynuna doğru eğilir. İleri gitmeyi önce yerde ve lonjda, sonra eyerde çalışırız. Şaha kalkan atla deneyimsiz binicinin çalışmasına izin vermeyiz.
Çifte atan ve ısıran at
Çifte atan at çoğu zaman arkasında bir tehdit hisseder ya da ağrıdan kaçar; ısıran at ise çoğunlukla elden beslenmeye alışmıştır ya da kolan gibi bir şeyden rahatsızdır.
Çifte atan atın arkasından geçilmez. Tımar sırasında elinizi atın sağrısından ayırmadan arkaya geçersiniz, böylece at nerede olduğunuzu bilir. Çifte atma bazen başka bir atla ilgilidir: padokta sıkıştırılan at arkasına gelen her şeye ayak kaldırmayı öğrenir. Böyle atları padokta sakin bir arkadaşla tutarız.
Isıran atta ilk iş elden yem vermeyi bırakmaktır. Yerden çalışmada atın başı insanın yanında sabit durmayı öğrenir; ısırmaya yeltendiğinde baskı gelir, durduğunda kalkar. Isıran atı tımarlarken başını kısa bağlarız ve kolanı yavaş sıkarız; atın kulağı geri yattığı an, ısırmadan önceki son uyarıdır.
Binici kabul etmeyen at
Binici kabul etmeyen at binerken uzaklaşır, binici oturunca sıçrar ya da hareketsiz kalıp ilerlemez; bu atta eğitim ilk binişe dönülerek yeniden kurulur.
Ata binek basamağının yanında sakin durmayı, binici bir tarafa yaslanınca kıpırdamamayı, oturunca adım atmayı baştan öğretiriz. Kötü bir ilk biniş yaşamış atlarda bu aşama ilk eğitimden uzun sürebilir. Bazı atlar binerken kolanın bir anda sıkılmasından rahatsızdır; kolanı birkaç aşamada, at yürürken sıkmak davranışı değiştirebilir. Taylıkta yapılan hangi hataların bu davranışa yol açtığını tay kırma ve ilk eğitim sayfasında yazdık.
Şaha kalkma, çifte atma, ısırma: önce neye bakarız
Aşağıdaki tablo bir başlangıç noktasıdır; her at kendi geçmişini taşır ve plan atı gördükten sonra kesinleşir. Birden fazla davranış bir arada görülüyorsa, örneğin hem ısıran hem binerken sıçrayan bir at, önce kolan ve sırt bölgesine bakarız.
| Davranış | Önce kontrol edilen | Eğitimde ilk adım |
|---|---|---|
| Şaha kalkma | Diş, gem, sırt | Atı yerden ve lonjda ileri göndermek |
| Çifte atma | Tırnak, bacak, sağrı | Arkadan yaklaşma çalışması, alanı belirleme |
| Isırma | Kolan bölgesi, elden besleme alışkanlığı | Elden yemi kesmek, başın yanında sabit durma |
| Binici kabul etmeme | Eyerin oturuşu, sırt | Binek basamağı yanında sakin durma, yeniden ilk biniş |
Huysuz atı uslandırmak için kullanmadığımız yöntemler
Huysuz atı ağrı vererek, aç bırakarak ya da yorgunluktan bitirerek uslandırmaya çalışmayız; bu yöntemler kanunen yasaktır ve atı daha tehlikeli yapar. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu doğal kapasiteyi aşan eğitim yöntemlerini yasaklar.
Kantarmayı sertleştirmek ya da başı aşağı bağlayan yardımcı kayışları sıkmak gibi kısa yollar davranışı bastırır, nedenini ortadan kaldırmaz. Sakinleştirici ilaçla eğitim de yapmayız; ilaçla sakinleşen at, ilacın etkisi geçince aynı davranışa döner. Her atın tamamen düzeleceğini de söyleyemeyiz; ilk sahibinde korku kazanmış atlarda hedefi sahibiyle birlikte gerçekçi koyarız.
At sakinleştikten sonra: sahibine devir
At sakinleştikten sonra davranışın geri gelmemesi, sahibinin aynı kurallarla devam etmesine bağlıdır. Bu geçişi atıyla uyum eğitimi dersleriyle yaparız.
Devir döneminde sahibinin ilk binişleri eğitmen yanındayken yapılır; at eski alışkanlığını yeni sahibinde yoklarsa eğitmen o anda düzeltir. Bazı sahipler atla devam etmek istemez; bunu da açıkça konuşuruz. Daha sakin bir at arıyorsanız satılık binek at sayfamıza bakabilirsiniz.