Friesian atı nereden gelir, neden hep siyahtır
Friesian atı Hollanda’nın kuzeyindeki Friesland bölgesinden gelir ve ırk kütüğünde yalnız siyah don kabul edilir. Alında küçük bir yıldız dışında beyaz iz istenmez. Bu yüzden Friesian denince akla parlak, kapkara bir at gelir.
Irkın kütüğünü Hollanda’daki KFPS tutar; kayıtlı bir Friesian’ın belgesinde pedigrisi ve kütükteki sınıfı yazar. Türkiye’de siyah ve uzun yeleli her at Friesian sayılmaz, kırma atlar da zaman zaman Friesian diye satılır. Belgesi olmayan atı biz Friesian kırması olarak konuşuruz.
KFPS kütüğünde atlar sergilerde değerlendirilir ve aldıkları sonuca göre farklı unvanlar alır. Bu unvanlar atın yapısı ve hareketi hakkında bilgi verir; damızlık düşünen alıcı için belgede yazan unvan pedigri kadar anlamlıdır.
Friesian atın görünüşü: yele, kuyruk ve bilekteki uzun kıllar
Friesian’ı uzaktan tanıtan şey uzun ve gür yelesi, yere kadar inen kuyruğu ve bileklerinden tırnağına kadar uzanan uzun kıllarıdır; bu kıllara fırça ya da tüy denir. Boynu yüksek ve kavisli, gövdesi derin, kemiği kalındır. Hareketinde diz yüksek kalkar, tırısı gösterişlidir.
Yapısı ağırdır; Friesian, soğukkanlı ağır atlarla sıcakkanlı binek atları arasında bir yerde durur. Bu ağırlık ona araba çekerken ve dresajda heybet verir, uzun ve hızlı dörtnalda ise çabuk yorar.
Friesian’ın tırısı diz ve bilek yüksek kalkarak atılır; bu hareket arabada ve dresajda göz doldurur. Adımı uzun ve sakindir. Deneme binişinde atın tırısta dengesini koruyup koruyamadığına, dörtnala kalkarken zorlanıp zorlanmadığına bakın.
Friesian’ın boyu ırk içinde değişir; iri ve yüksek atların yanında daha kompakt yapılı Friesian’lar da vardır. Binicinin boyuna uygun atı seçerken boyu ve sırt genişliğini birlikte değerlendiririz.
Friesian nerede kullanılır: dresaj, araba, film ve gösteri
Friesian en çok dresajda, araba çekmede, gösterilerde ve film-dizi çekimlerinde tercih edilir. Sakin mizacı ve heybetli görüntüsü kamerada karşılık bulur; tarihî sahnelerde, düğün arabasında ve kortejlerde siyah Friesian sık görülür.
Binicilikte de kullanılır. Sakin mizacı sayesinde deneyimi az biniciyle anlaşabilir; ağır yapısı ise uzun arazi binişlerinde ve sıcak havada çabuk yorulmasına yol açar. Çekim için at arayanlar dizi ve film için at kiralama sayfasına bakabilir.
Araba çekecek bir Friesian için koşum eğitimi ayrı bir iştir. Arabaya koşulmuş at arkasındaki tekerlek sesine, okların dokunuşuna alışmış olmalıdır. İlanda “arabaya koşulur” yazıyorsa atı koşumda görmek isteyin.
Çiftlikte büyüyen Friesian tayımız
Ankara’daki çiftliğimizde bir Friesian tay büyütüyoruz; kanalımızdaki “Friesian Tayımız” videosunda onu padokta görebilirsiniz. Irkı yakından görmek isteyenlere randevuda tayı gösteririz. Satılık Friesian arayanlar için güncel durumu telefonda konuşuruz.
Friesian geç olgunlaşan bir ırktır; tayın kemik ve kas gelişimi birçok binek ırkından uzun sürer, bu yüzden ilk binişte acele etmeyiz. Tay döneminde yelesini ve bileklerindeki kılları tımara alıştırır, ayak vermeyi erken öğretiriz.
Bir Friesian’ın daha tay yaşında ne kadar kalın kemikli ve gür yeleli olduğu ilk bakışta dikkat çeker. Ziyarette tayı çiftlikteki safkan Arap atlarının yakınında görmek, iki ırk arasındaki yapı farkını tek bakışta gösterir.
Friesian tayını büyütürken eklemlerini zorlamayız. Ağır yapılı bir tay sert zeminde uzun süre koşturulmaz, yokuşlu ve dönüşlü çalışmalara geç başlanır; padokta serbest hareket ise kemik gelişimi için gereklidir.
Friesian bakımı: bilekteki kıllar, yele ve yaz sıcağı
Friesian bakımında en çok uğraştıran yer bileklerdeki uzun kıllardır. Bu kıllar nemi ve çamuru tutar, altında mantar, kaşıntı ve uyuz akarı kolay yerleşir. Islak padoktan gelen Friesian’ın bileklerini kurutur, kılların altındaki deriyi düzenli kontrol ederiz.
Siyah tüy ve ağır gövde sıcağı zor taşır. Ankara yazında Friesian’ı öğle sıcağında çalıştırmaz, gölgeli padok ve bol su veririz. Yele ve kuyruk düğümlenmesin diye taranır, gerekirse örgüyle toplanır. Günlük düzeni at bakımı sayfasında anlattık.
Friesian’ın yelesi kısaltılmaz, ırkın görünüşünün bir parçası sayılır. Uzun yele çalışırken dizgine dolanabilir, bu yüzden binişte örgüyle toplanır. Kuyruk yerde sürünecek kadar uzarsa ucundan biraz alınır ya da örülür.
- Bileklerde kızarıklık, kabuk, kaşıntı
- Yele ve kuyruk diplerinde tüy dökülmesi
- Sıcakta hızlı solunum ve aşırı terleme
- Kilo: ağır yapı fazla yemle çabuk yağlanır
Satılık Friesian at alırken belge ve sağlık kontrolü
Satılık Friesian alırken önce kütük belgesine bakarız. Belgedeki pedigri Baba – Anne / Annenin babası düzeninde okunur, atın mikroçipi okutulur ve tek tırnaklı kimlik belgesiyle karşılaştırılır. Türkiye’deki her at gibi Friesian için de bu kimlik belgesi zorunludur.
Irkta bazı kalıtsal sorunlar bilinir; cücelik ve hidrosefali taşıyıcılığı için kütük testleri yapılır. Damızlık düşünüyorsanız bu test sonuçlarını isteyin. Alım öncesi veteriner ön muayenesi randevusunu çiftlikte ayarlar, uzaktaki alıcıya atı önce video ve görüntülü görüşmeyle gösteririz.
Yurt dışından getirilmiş bir Friesian alıyorsanız atın getirildiği ülkedeki belgelerini ve Türkiye’deki kimlik kaydını birlikte görün. Belgelerdeki mikroçip numarası aynı olmalıdır.
Friesian’ı alırken bileklerdeki uzun kılların altını açıp bakın. Kronikleşmiş bir kaşıntı ya da kabuklanma, tedavisi uzun süren bir sorunun işareti olabilir.
| Özellik | Friesian | Safkan Arap |
|---|---|---|
| Köken | Hollanda, Friesland | Arap Yarımadası |
| Don | Yalnız siyah | Kır, doru, al, yağız |
| Yapı | Ağır, kalın kemikli, derin gövdeli | Hafif, kısa sırtlı, sık kemikli |
| Öne çıktığı iş | Dresaj, araba, gösteri, çekim | Yarış, endurance, binicilik |
| Sıcağa dayanım | Zayıf, gölge ve su ister | Yüksek |
Friesian’ın beslenmesi ve tırnak bakımı
Friesian az yemle kilo alan bir ırktır; ağır yapısı fazla kesif yemle hızla yağa döner. Kaba yemi bol, kesif yemi ölçülü veririz ve kilosunu kaburgaları elle yoklayarak takip ederiz. Fazla kilo eklemlere ve tırnaklara yük bindirir.
Bileklerdeki uzun kıllar tırnağın üst kısmını örter; nalbant bu kılları kaldırmadan tırnağı ve taç bölgesini iyi göremez. Tırnak kesimi ve nal düzeni için nalbantla rahat çalışan, ayağını uzun süre verebilen bir at isteriz; tay döneminde ayak vermeyi erken öğretmemiz bu yüzdendir.
Yaz aylarında sinekler bilek kıllarının altına yerleşebilir. Sineklik kullanmak ve bilekleri düzenli kontrol etmek bu dönemde işinizi kolaylaştırır.
Satılık frizyen, frezyan, Friesian: yazım ve siyah at arayanlar
Aramalarda satılık frizyen, frezyan ya da Friesian at diye geçen ırk aynıdır; uluslararası yazım Friesian’dır, Türkçede Frizyen de kullanılır. Yazım farkı yüzünden bazı ilanları kaçırabilirsiniz, aramayı üç yazımla da yapın.
Siyah at arayan her alıcının aradığı Friesian olmayabilir. Daha hafif, daha hızlı ve sıcağa dayanıklı siyah bir at istiyorsanız yağız safkan Arap atına da bakın; satılık Arap atı sayfasında yağız Arap atlarını anlattık. Satın aldığınız Friesian’ın eğitimi gerekirse at eğitimi ve pansiyon seçeneğiyle at bizde kalabilir; il dışı sevkte veteriner sağlık raporu hazırlanır.
Pansiyon döneminde Friesian’ın bakımını bizimle birlikte yapar, yele ve bilek bakımını yerinde öğrenirsiniz. Atı eve götürdüğünüzde gündelik işleri zaten bilir hâle gelirsiniz.
Ankara’da siyah at arayanlar zaman zaman Friesian kırmalarına da yönelir. Kırma at ırkın görüntüsünü kısmen taşır ve daha hafif bir yapıyla gelebilir; belgede ırkının açıkça yazdığından emin olun.